1. Tại sao con lại rơi vào trạng thái này? (Góc nhìn từ thực tế)
Tuổi dậy thì là giai đoạn "bão tố" của cả cơ thể lẫn tâm trí. Đây vốn dĩ là độ tuổi dễ nhạy cảm với nhiều thứ, chỉ cần một chút thay đổi nhỏ cũng khiến con rơi vào trạng thái mất kiểm soát. Ngoài các thay đổi về hormone, trẻ phải đối mặt với áp lực vô hình từ nhiều phía:
Áp lực học đường và kỳ vọng: Sự cạnh tranh thành tích từ bạn bè đồng trang lứa. Sức nặng vô hình từ những áp đặt của phụ huynh, với kì vọng quá lớn mong muốn con mình sau này phải thành công.
Sự thay đổi về suy nghĩ: Trẻ bắt đầu đặt câu hỏi "Tôi là ai?",không biết mình muốn gì hay thật sự giỏi về cái gì, muốn khẳng định bản thân nhưng lại dễ tổn thương nếu không được công nhận. Muốn chia sẻ với phụ huynh nhưng phụ huynh lại bận rộn với công việc khiến con hoài nghi về việc bản thân có được yêu thương ?
Nỗi ám ảnh về hình ảnh cá nhân: Những tự ti về ngoại hình do tuổi dậy thì (như mụn, vóc dáng...) cũng là một trong những nguyên nhân khiến trẻ dễ rơi vào trầm cảm.
Môi trường mạng: Trẻ tiếp xúc với mạng xã hội quá sớm, dễ bị so sánh bản thân với "cuộc sống hoàn hảo" của người khác, dễ bị miệt thị về ngoại hình do công kích từ dân mạng dẫn đến cảm giác vô dụng, thất bại.
Vẫn có nhiều trường hợp trẻ vẫn hoạt động thể chất bình thường với bạn bè nhưng lại ít giao tiếp với gia đình và xã hội hơn, đây thường là do các tác động từ gia đình như: bạo lực gia đình, ba mẹ li dị, ba mẹ quá bận với công việc,… Điều này cũng dẫn đến việc con thiếu tình thương từ ba mẹ, người thân nên dẫn đến tự ti không muốn giao tiếp.
2. Những dấu hiệu phụ huynh cần đặc biệt lưu ý
Đừng nhầm lẫn giữa sự nổi loạn tuổi teen và các dấu hiệu của bệnh lý. Hãy quan sát xem con có những thay đổi kéo dài (trên 2 tuần) như sau không:
Về cảm xúc: Thường xuyên cáu gắt (đây là biểu hiện khác với người lớn vốn hay buồn bã), cảm thấy buồn vô cớ, cô đơn hoặc cảm thấy mình hoàn toàn vô dụng. Hoặc cảm thấy tự ti, mặc cảm, luôn im lặng nhưng lại phản ứng thái quá khi bị nhắc tới.
Về hành vi: Bắt đầu có thái độ thù địch, luôn làm trái ý với cha mẹ, thầy cô; thích rút vào không gian riêng, thu mình lại hoàn toàn. Không ra ngoài tiếp xúc với xã hội, giao tiếp phụ thuộc vào mạng xã hội. Con chỉ tập trung vào thiết bị điện tử, mê game bỏ bê học hành, con trốn học hay tự ý bỏ nhà ra đi với mong muốn trốn khỏi thực tại.
Về lối sống: Thay đổi thói quen ngủ (thức khuya - dậy muộn), thay đổi khẩu vị (biếng ăn hoặc ăn quá nhiều), mất sạch hứng thú với những đam mê trước đây (đàn, hát, đá bóng...).
Dấu hiệu nguy hiểm: Đây là mức báo động đỏ – khi con có những suy nghĩ hoặc hành vi làm tổn thương chính mình (như rạch tay, ý nghĩ muốn giải thoát...). Khi con có những lúc mất kiểm soát cảm xúc ( như phản ứng thái quá, la lối chống phá, đập phá đồ xung quanh, hay đột nhiên khóc nức không vì lí do gì,…). Lúc này, sự can thiệp của chuyên gia là bắt buộc.
Mục tiêu của chúng ta là biến những kiến thức y khoa khô khan thành những bước đi cụ thể mà bất cứ phụ huynh nào cũng có thể thực hiện ngay hôm nay.
3.Cách can thiệp và Điều trị
Lắng nghe cảm xúc: Tạo không gian an toàn để con trút bầu tâm sự mà không bị phán xét. Đừng vội chối bỏ hay phản bác những gì con nói thay vào đó hãy lắng nghe nhiều hơn thì con mới cởi mở mà tâm sự.
Kiên trì đồng hành: Trẻ trầm cảm rất khó mở lòng. Cha mẹ hãy nhẹ nhàng và kiên nhẫn với con, việc tra hỏi hay quát tháo con chỉ mang lại thêm nhiều sự tiêu cực cho con. Đôi khi, chỉ cần bạn ngồi cạnh, tâm sự nhẹ nhàng với con trước khi ngủ, chia sẻ về những câu chuyện thú vị hay chỉ đơn giản là ngồi nói chuyện về một ngày vừa qua như thế nào thôi cũng là đang quan tâm con nhiều hơn.
Kết nối thực tế: Hãy cùng con làm các việc nhỏ trong nhà như nấu ăn, dọn dẹp thay vì ép buộc con phải làm theo. Cùng con ra ngoài đi dạo hoặc trải nghiệm các niềm vui mà trước giờ con chưa bao giờ được thử.
Thiết lập lại nhịp sinh học: dần dần khôi phục thói quen lành mạnh thông qua sự khích lệ, không cấm đoán. Ăn uống đầy đủ, hãy khuyến khích con ăn cơm cùng gia đình và ưu tiên các món con thích, con sẽ phối hợp ăn uống hơn. Hãy cho con vận động trước khi ngủ, đá bóng, nhảy múa, võ thuật,… việc tập luyện ra mồ hôi giúp cơ thể con được hoạt động liên tục sẽ dễ đi vào giấc ngủ hơn để con được ngủ đúng giờ, hạn chế thức khuya.
Nếu con vẫn có dấu hiệu không thay đổi nên đưa con đến gặp bác sĩ tâm lí hoặc các chuyên gia y tế sớm để được giải quyết kịp thời. Nhiều phụ huynh sợ đưa con đi khám vì sợ bị "dán mác" tâm thần. Hãy coi đây như việc đi khám nha sĩ hay khám mắt. Trầm cảm là do sự mất cân bằng về hóa học thần kinh và áp lực tâm lý. Việc thăm khám giúp con có liệu trình khoa học, rút ngắn thời gian chịu đựng nỗi đau.
TS. Tâm lý Pepper (Phan Thị Huyền Trân):
"Đứa trẻ trầm cảm giống như một người đang đứng dưới đáy giếng tối. Thay vì đứng trên miệng giếng và hét lên 'Sao con không leo lên?', cha mẹ hãy thả một sợi dây thừng của sự thấu hiểu, hoặc tốt hơn hết, hãy leo xuống đó và ngồi cùng con một chút."
Mong các bậc cha mẹ, phụ huynh hãy dành thời gian để quan sát và hiểu con hơn, đồng thời cũng có thể phát hiện kịp thời các dấu hiệu để có thể giúp con tránh được tình trạng trầm cảm tuổi dậy thì. Nếu các vấn đề của con mãi vẫn không thể giải quyết hãy tìm đến chuyên gia tâm lí để con được điều trị kịp thời.
LADECEN - Nuôi dưỡng lại tâm hồn.
Chúng tôi dùng giáo dục chuyển hóa để thiết lập lại nhịp sinh học cho các con.
Giáo dục thể chất với các môn thể thao lành mạnh như: vovinam, bóng đá, bóng chuyền,… giúp cơ thể con khỏe mạnh, dẻo dai hơn. Vận động còn giúp con tinh thần sảng khoái, tỉnh táo để con không ở trong trạng thái mệt mỏi, không có năng lượng.
Ở đây còn có các chuyên gia hỗ trợ tư vấn tâm lý cho con, để gia đình hiểu con hơn và hàn gắn tình cảm gia đình.
Chúng tôi dùng nề nếp và kỉ luật để đưa các con về quỹ đạo cuộc sống thường nhật. Đừng để những ánh sáng xanh, màn hình ảo làm quấy nhiễu sức khỏe và cuộc sống của con.
LADECEN là trung tâm chuyên biệt trong lĩnh vực cai nghiện game và giáo dục kỹ năng, giúp học sinh, sinh viên và người lớn tuổi vượt qua các vấn đề về nghiện game, lười học và tâm lý cá biệt.
Liên hệ tư vấn (Hotline):
Thông tin khác:
Tác giả: Xuân Giang - Tư vấn viên Ladecen